Nowy rozdział historii starej drukarni

W podziemiach Śląskiego Teatru Impresaryjnego im. Henryka Bisty kryje się jedno z bardziej niezwykłych miejsc w Rudzie Śląskiej. Wśród masywnych, żeliwnych konstrukcji i drewnianych kaszt drukarskich można dosłownie dotknąć historii, która jeszcze sto lat temu była codziennością drukarzy, zecerów i introligatorów. Bo historię tworzy ten, kto ją zapisuje...

Mija właśnie 25 lat od momentu, gdy miasto uratowało zabytkowy park maszynowy dawnej drukarni przed rozproszeniem i zapomnieniem. W 2001 roku Ruda Śląska odkupiła od prywatnego właściciela komplet historycznych urządzeń, tworząc wyjątkową kolekcję dokumentującą rozwój drukarstwa na Górnym Śląsku.

Najstarsze maszyny pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Wśród nich znajdują się trzy legendarne urządzenia marki Heidelberg, wyprodukowane w latach 1897, 1908 i 1910, a także maszyna typu Augsburg z 1903 roku. Imponują nie tylko wiekiem, ale również rozmiarami. Sama podstawa największej z nich waży około półtorej tony. To jednak nie tylko drukarskie kolosy. Zachowało się również wyposażenie introligatorni, w tym krajka do cięcia papieru, maszyna perforacyjna, urządzenie do zszywania bloczków oraz zecernia z dziesiątkami rodzajów czcionek. Przechowywane są one w tradycyjnych drewnianych kasztach, które przez dziesięciolecia stanowiły podstawowe narzędzie pracy zecerów. Dokładna data powstania drukarni nie jest znana, jednak wszystko wskazuje na to, że zakład działał już pod koniec XIX wieku. Przez lata kilkukrotnie zmieniał właścicieli. Przed wojną wykonywano tu przede wszystkim druki akcydensowe, czyli formularze, ulotki, kwity czy afisze wykorzystywane przez lokalne instytucje i przedsiębiorstwa.

Po II wojnie światowej drukarnia została upaństwowiona, a w okresie transformacji gospodarczej jej dalsze losy stanęły pod znakiem zapytania. Przełomowym momentem okazał się rok 2001, kiedy samorząd zdecydował się odkupić cały zespół urządzeń i przenieść go do Miejskiego Ośrodka Kultury, udostępniając mieszkańcom wyjątkowy fragment przemysłowego dziedzictwa miasta.

Opieka nad ponad stuletnimi zabytkami wymaga jednak ciągłych działań konserwatorskich. W ubiegłym roku odnowione zostały dwa cenne elementy kolekcji: drewniana kaszta drukarska oraz krajka Excelsior. Wartość prac wyniosła ponad 149 tysięcy złotych, z czego większość stanowiło dofinansowanie pozyskane z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.

To jednak nie koniec planów związanych z zabytkową drukarnią. Miasto przygotowuje projekt przeniesienia kolekcji do historycznego budynku stacyjnego w Chebziu, w sąsiedztwie Stacji Biblioteka. Nowa lokalizacja pozwoli nie tylko lepiej wyeksponować ważące po kilkaset kilogramów urządzenia, ale również stworzyć wokół nich atrakcyjną narrację edukacyjną. Zwiedzający będą mogli poznać historię drukarstwa, pracy zecerów i introligatorów oraz zobaczyć, jak wyglądał proces powstawania druków na długo przed erą komputerów i internetu.

Realizacja projektu wymaga znaczących nakładów. Miasto stara się o dofinansowanie w wysokości 6,8 mln zł ze środków Unii Europejskiej. Wniosek przeszedł już ocenę formalną, a decyzja o przyznaniu funduszy spodziewana jest do końca roku. Jeśli inwestycja dojdzie do skutku, zabytkowa drukarnia rozpocznie nowy rozdział swojej historii, stając się jedną z najciekawszych atrakcji związanych z przemysłowym i kulturowym dziedzictwem Rudy Śląskiej.

Dziś zabytkowe urządzenia pozostają jednym z najcenniejszych świadectw przemysłowej przeszłości Rudy Śląskiej. Kiedyś drukowały bilety, formularze i afisze, dziś same opowiadają historię ludzi, którzy przez dziesięciolecia przy nich pracowali. Warto o nie dbać, by kolejne pokolenia mogły zobaczyć, jak wyglądał świat, zanim druk zamknął się na ekranie komputera.

(red)

Foto: UM Ruda Śląska