22 Listopada – Dziś świętują: Cecylia, Marek, Wszemiła.

Byzuch w muzeum skuli Goduli

22 listopada, 2026

Dwieście czterdzieści pięć lat po swoich narodzinach Karol Godula „odwiedził” Rudę Śląską. Nie osobiście, rzecz jasna, ale w dokumentach, filmowych kadrach i opowieściach tych, którzy nadal odkrywają kolejne karty historii „Króla Cynku”. Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka 10 listopada zaprosiło mieszkańców na wieczór zatytułowany „Byzuch w muzeum skuli Goduli”. Sala wypełniła się po brzegi, jakby sam jubilat miał tego wieczoru przekroczyć próg muzeum.

Wydarzenie nie było rocznicową akademią ani historycznym wykładem.
Organizatorzy zadbali by można było spotkać Godulę na wiele sposobów. W języku,
którym mówił jego świat. W dokumentach, które po sobie pozostawił. W aktorskiej
interpretacji. Wreszcie w decyzjach, które sprawiły, że jego historia przetrwała do dziś jako
jedna z najbardziej niezwykłych opowieści w historii Śląska.
Najpierw Godula pojawił się w muzeum w słowach. O jego życiu i drodze do
przemysłowej potęgi piękną, poprawną i piękną śląszczyzną opowiadała Aleksandra
Gruszka, wielokrotna laureatka „Dyktanda Śląskiej Godki”. Opowieść po naszymu
zabrzmiała wyjątkowo autentycznie. Przez kilka minut można było odnieść wrażenie, że
słuchamy historii opowiadanej przez kogoś, kto znał i pamiętał Karola Godulę. Śląska
godka stała się magicznym oknem wychodzącym na świat dziewiętnastowiecznych hut,
kopalń, familoków i wielkich majątków przemysłowych.
W kolejnej odsłonie byzuchu Karol Godula pojawił się za sprawą Andrzeja
Dopierały, wybitnego aktora teatralnego i filmowego, założyciela katowickiego Teatru Bez
Sceny. Dla odwiedzających rudzkie muzeum jest on postacią dobrze znaną. Jego twarz i
głos od pięciu lat witają zwiedzających wystawę „Czas to pieniądz”. Goście „Byzuchu”
mogli obejrzeć realizowaną przed laty filmową etiudę przygotowaną specjalnie na potrzeby
wystawy. W poruszającej scenie Karol Godula grany właśnie przez Dopierałę, rozmawia
ze swoim przyjacielem i prawnikiem Maksymilianem Schefflerem, w którego wcielił się
Dariusz Niebudek. Karol tłumaczy, że całe życie stronił od rozgłosu i nie zabiegał o sławę,
ale prosi przyjaciela o przysługę, chce, by prawdę o nim poznała jedynie jego mała
spadkobierczyni, Joanna. Ta subtelna, pełna emocji scena była jednym z najbardziej
poruszających elementów muzealnej narracji o „Królu Cynku”. Obecność aktora pozwoliła
spojrzeć na tę historię z innej perspektywy, zwłaszcza, że okazał się ciekawym rozmówcą,
opowiadającym otwarcie o sobie, swoim teatrze. Na koniec na kilka chwil wcielił się raz
jeszcze w postać Karola Goduli. Bez kostiumu, scenografii, ale z całą siłą swojego
warsztatu i wielkiego talentu sprawił, że na moment wszyscy poczuli jakby sam Karol
odwiedził rudzkie muzeum.


Tego wieczoru „Król Cynku” wracał do muzeum jeszcze wielokrotnie. Uczestnicy
obejrzeli film dokumentalny poświęcony jego życiu, a także zapoznali się z
przetłumaczonymi listami oraz testamentem. Materiały zostały przygotowane przez
Michała Krawczyka i Arkadiusza Tarasińskiego ze Stowarzyszenia Castellum, w ramach
projektu „Razem dla Wszystkich – Wielowymiarowa Integracja w Rudzie Śląskiej”.
Zaprezentowano je na wielkoformatowych planszach, pozwalając uczestnikom odkrywać
słowa i myśli czcigodnego jubilata. Szczególne zainteresowanie wzbudzał testament
Goduli. To jeden z tych dokumentów, które nie tylko opisują historię, ale wręcz ją
zmieniają. Gdy po śmierci przemysłowca został otwarty w bytomskim sądzie, obecni nie
kryli zdumienia. Cały majątek, szacowany na dwa miliony talarów pruskich, został
zapisany sześcioletniej Joannie Gryzik, osieroconej dziewczynce z ubogiej rodziny, którą
Godula objął opieką. Historia pokazała, że przemysłowiec nie pomylił się w swoim
wyborze. Joanna nie tylko zachowała fortunę, lecz również ją pomnożyła.
Godula nikomu nie tłumaczył swojej decyzji, jednym gestem sprawił, że życie małej
dziewczynki – i Śląska – zmieniło się całkowicie. Wzorem swojego mentora Joanna

budowała szkoły, szpitale, kościoły, domy dla robotników, zmieniając realia tam, skąd
pochodziła – z ubogich kolonii familoków. Pamięć o Karolu Goduli pozostała w jej rodzinie
żywa przez kolejne pokolenia. Swego pierworodnego syna, urodzonego w roku 1859,
Joanna nazwie imionami: Hans Carl…
Byzuch w muzeum dobiegł końca późnym wieczorem. Goście opuszczali muzeum,
Karol Godula pozostał obecny w dokumentach, na portretach i w opowieściach. Skryty,
owiany legendami, po niemal dwóch stuleciach od swojej śmierci, wciąż jest jedną z
najbardziej fascynujących i tajemniczych postaci śląskich dziejów.
Tekst i foto: BL

Autor wpisu

alina
alina