Bezpieczeństwo mieszkańców priorytetem

13 października podczas nadzwyczajnej sesji Rady Miasta Ruda Śląska radni, władze miasta, przedstawiciele Spółki Restrukturyzacji Kopalń oraz eksperci debatowali nad sytuacją hałdy Pokój I i dalszymi działaniami związanymi z jej rekultywacją. Dyskusja koncentrowała się na kwestiach bezpieczeństwa środowiskowego, zdrowia mieszkańców oraz sposobach usunięcia skutków wieloletniej działalności przemysłowej i nawiezienia odpadów pohutniczych na część terenu. Radni przyjęli apel o podjęcie działań skierowany do prezesa SRK, Prezydenta Miasta, Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska oraz rudzkich parlamentarzystów.

Przebieg działań wokół hałdy Pokój I

W 2023 roku miasto wydało Spółce Restrukturyzacji Kopalń decyzję nakazującą ugaszenie hałdy Pokój. Odwołanie od decyzji złożyła spółdzielnia mieszkaniowa, uznając, że przewidziany w niej trzyletni termin na ugaszenie zwałowiska jest zbyt długi. Sprawa trafiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uchyliło decyzję. Kolegium wskazało, że miasto jako właściciel gruntów w otoczeniu hałdy powinno zostać wyłączone z dalszego prowadzenia postępowania, a organem zastępczym wyznaczyło Prezydenta Miasta Gliwice.

W 2024 roku SRK zwróciła się do miasta o wydanie decyzji rekultywacyjnej. Było to istotne ze względu na pojawianie się kolejnych ognisk zapożarowania hałdy i konieczność podjęcia działań służących poprawie bezpieczeństwa mieszkańców. Miasto stanęło wówczas przed koniecznością podjęcia decyzji, która umożliwiłaby przeprowadzenie niezbędnych prac. Wydanie decyzji rekultywacyjnej było również warunkiem ubiegania się przez SRK o dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Jeszcze przed zaakceptowaniem dokumentacji, 10 października 2024 roku, miasto skierowało pismo do jej wykonawcy, w którym podkreśliło, że: „Prezydent Miasta Ruda Śląska stoi na stanowisku konieczności wyboru wariantu gwarantującego skuteczne wygaszenie i zabezpieczenie zapożarowanego terenu – maksymalnie ograniczając negatywne i uciążliwe oddziaływanie na ludzi i środowisko”. W trakcie prac prowadzonych na hałdzie miasto zwracało się do SRK o wcześniejsze informowanie o planowanych intensywnych robotach, tak aby można było z odpowiednim wyprzedzeniem ostrzegać mieszkańców i przekazywać im zalecenia dotyczące ograniczania narażenia na pył.

Badania i wyniki analiz

Na wniosek miasta Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska dwukrotnie przeprowadził pomiary jakości powietrza z wykorzystaniem ambulansu pomiarowego: w lutym i marcu 2025 roku oraz w kwietniu i maju 2026 roku. Wykonano również badania opadu pyłu wraz z określeniem jego składu.

Miasto, wspólnie z mieszkańcami, zabiegało także o zbadanie gruntu pod kątem zawartości metali ciężkich. Wyniki badań przedstawione przez SRK w 2026 roku wykazały przekroczenia dopuszczalnych stężeń niektórych substancji, w tym arsenu, ołowiu, kadmu i cynku, a także obecność innych zanieczyszczeń. Wyniki te wymagają dalszej analizy, przede wszystkim pod kątem tego, czy i w jakim stopniu zanieczyszczenia mogą oddziaływać na tereny sąsiednie.

W lipcu 2026 roku Spółka Restrukturyzacji Kopalń złożyła wniosek o zmianę zapisów projektu planu ogólnego miasta w zakresie przeznaczenia części działek obejmujących hałdę Pokój. SRK postulowała zmianę ich kwalifikacji ze strefy otwartej oraz strefy zieleni i rekreacji na strefę gospodarczą. Miasto nie uwzględniło tego wniosku.

14 września 2026 roku miasto zwróciło się do SRK o podjęcie kolejnych działań. Wnioskowało między innymi o zbadanie gruntów na sąsiadujących z hałdą ogródkach działkowych oraz sprawdzenie, czy zanieczyszczenia mogą przedostawać się do otoczenia wraz z wodami odciekowymi. Spółka nie dostrzegła podstaw do przeprowadzenia takich badań. Odmienne stanowisko przedstawiła Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. W piśmie z 5 października 2026 roku RDOŚ uznała za zasadne przeprowadzenie przez SRK kompleksowych badań oraz sporządzenie ekspertyzy dotyczącej potencjalnego oddziaływania hałdy na tereny sąsiednie, ze szczególnym uwzględnieniem ogródków działkowych.

Badania wykazały też, że na teren zapożarowanej hałdy pogórniczej nawieziono materiały pohutnicze zawierające metale ciężkie. W tej sprawie samorząd zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Rudzie Śląskiej o dokonanie oceny prawnokarnej pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa związanego z zanieczyszczeniem środowiska. Zastrzeżenia dotyczące realizacji obowiązków środowiskowych przez wykonawcę działającego na zlecenie właściciela terenu przekazano również Wojewodzie Śląskiemu, a ich kopie skierowano do Ministerstwa Energii oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Stanowiska ekspertów i SRK

W nadzwyczajnej sesji Rady Miasta uczestniczyli prezes Spółki Restrukturyzacji Kopalń oraz przedstawicielki Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych i Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Prezes SRK Jarosław Wieszołek podkreślił, że problem zanieczyszczeń należy analizować w szerszym kontekście historycznym i przemysłowym całego regionu. Przypomniał, że Ruda Śląska przez dziesięciolecia była miejscem intensywnej działalności górniczej i hutniczej, co wpłynęło na stan środowiska. Jednocześnie zaznaczył, że najważniejszym zadaniem SRK było opanowanie pożaru zwałowiska. Jak poinformował, ugaszono już ponad 90 proc. zapożarowanej hałdy, a obecnie spółka pracuje nad wyborem optymalnej metody zabezpieczenia tzw. obszaru A, gdzie podczas badań wykryto odpady pohutnicze, a w związku z tym przekroczenia w ziemi dopuszczalnych norm niektórych substancji.

Eksperci wskazywali, że skażenie gleb na Górnym Śląsku jest w dużej mierze efektem wieloletniej działalności przemysłowej. Prof. Marta Pogrzeba z Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych podkreśliła, że usunięcie pożaru było kluczowym krokiem ograniczającym emisję szkodliwych substancji. Zwróciła też uwagę na fakt, że Ruda Śląska znajduje się w byłym Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, w którym działały huty i na tym terenie nie ma czystych gleb. Z kolei przedstawicielka środowiska medycznego, dr hab. Agata Piekut ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, również podkreśliła, że obecność metali ciężkich w regionie ma charakter historyczny i nie można problemów zdrowotnych przypisywać wyłącznie hałdzie Pokój I. Jednocześnie zaapelowała o dalszą edukację i działania profilaktyczne.

Dalsze działania miasta

Prezydent Michał Pierończyk zapewnił, że miasto będzie kontynuowało współpracę z SRK w celu minimalizowania uciążliwości dla mieszkańców. Podkreślił, że nadrzędnym celem działań miasta jest zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom oraz ograniczenie negatywnego wpływu hałdy Pokój I na zdrowie ludzi. Jak zaznaczył, pierwsze zgłoszenia dotyczące ulatniania się szkodliwych gazów pojawiły się już w 2016 roku, a mieszkańcy od dawna informowali o niepokojącym zapachu w okolicy, co było efektem palącej się hałdy. Jej ugaszenie było więc kluczowe.

– Oczekujemy od SRK konkretnych działań: przeprowadzenia kompleksowych badań terenów sąsiadujących z hałdą, w szczególności ogródków działkowych, zgodnie ze stanowiskiem RDOŚ, przedstawienia harmonogramu dalszych działań naprawczych na obszarze A, wykonania ekranu izolacyjnego u podnóża hałdy, który zabezpieczy przed przedostawaniem się zanieczyszczeń wraz z wodami odciekowymi w przypadku wymywania zanieczyszczeń z hałdy. Miasto prowadzi także rozmowy z ekspertami ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, aby wypracować rekomendacje dotyczące dalszego postępowania i ustalić, czy konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań – powiedział prezydent Michał Pierończyk.

Prezydent podkreślił, że miasto zawsze było, jest i będzie po stronie mieszkańców. – Będziemy konsekwentnie domagać się wyjaśnienia wszystkich okoliczności, rzetelnej oceny zagrożeń i podjęcia działań, które pozwolą skutecznie rozwiązać problem hałdy Pokój I. Będziemy współdziałać ze wszystkimi, którzy chcą rozwiązać tę sprawę do końca – dodał prezydent.

Jednogłośny apel Rady Miasta

Jednym z najważniejszych punktów obrad było przyjęcie przez Radę Miasta apelu w sprawie podjęcia pilnych działań na rzecz ochrony zdrowia mieszkańców, zapewnienia bezpieczeństwa środowiskowego oraz skutecznej rekultywacji i remediacji hałdy Pokój I. Został on jednogłośnie przyjęty przez wszystkich radnych. Apel trafi nie tylko do Prezydenta Miasta i SRK, ale również do Ministerstwa Aktywów Państwowych, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Zdrowia, właściwych instytucji ochrony środowiska oraz rudzkich parlamentarzystów. Tym samym radni Rady Miasta Ruda Śląska wspólnie zaapelowali o wsparcie działań, które mają zapewnić mieszkańcom bezpieczeństwo i doprowadzić do ostatecznego rozwiązania problemów związanych z hałdą Pokój I.

(red)

Foto: PT