Ostatni Mohikanin śląskiego hutnictwa

W ramach pierwszej edycji festiwalu Metropolitan Design Week 16 września w Rudzie Śląskiej odbyło się spotkanie poświęcone przyszłości przemysłowego dziedzictwa regionu. Wydarzenie zorganizowane pod symbolicznym hasłem „Ostatni Mohikanin: Centrum Transformacji Wielki Piec w Rudzie Śląskiej” przyciągnęło przedstawicieli samorządu, środowiska architektonicznego oraz mieszkańców.

Wybór miejsca spotkania – zabytkowego obiektu Stacja Biblioteka – nie był przypadkowy. To właśnie tam w grudniu 2019 roku ogłoszono wyniki konkursu architektonicznego na adaptację rudzkiego Wielkiego Pieca. Stacja Biblioteka, utytułowana m.in. tytułem Dworca Roku oraz nagrodą Zabytek Zadbany, teraz ubiega się o kolejny tytuł. – Serdecznie zachęcam wszystkich do głosowania na Stację Biblioteka w plebiscycie National Geographic Traveler, w którym nominowano ją do tytułu Cuda Polski 2026. To miejsce jest wyjątkowym przykładem udanej rewitalizacji, udowodniliśmy, że potrafimy przywracać dawny blask historycznym obiektom i nadawać im zupełnie nowe życie. Pokażmy wspólnie, jak wyjątkowym miejscem jest nasza Stacja Biblioteka – podkreślił obecny na wydarzeniu prezydent Michał Pierończyk.

Głównym bohaterem dyskusji był jednak historyczny Wielki Piec dawnej Huty Pokój. Podczas spotkania podkreślono, że jest to ostatni zachowany wielki piec hutnictwa żelaza na Górnym Śląsku. Koordynator projektu „Wielki Piec Huty Pokój Centrum Transformacji w Rudzie Śląskiej” Adam Kowalski, przypomniał, że w szczytowym okresie rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku działało niemal 40 takich obiektów, z których do dziś przetrwał jedynie zabytek w Rudzie Śląskiej. Zwrócił przy tym uwagę na potrzebę przywracania pamięci o hutniczej tożsamości regionu oraz budowania wokół niej nowej opowieści. Symboliczne nawiązanie do motywu „Ostatniego Mohikanina” miało na celu zaakcentowanie unikalności oraz wagi ocalenia Wielkiego Pieca.

W pierwszej części wydarzenia głos zabrali autorzy zwycięskiego projektu rewitalizacji rudzkiego zabytku z pracowni eM4 – architekci Marcin Brataniec i Urszula Forczek-Brataniec, a także Adam Kowalski. Projektanci przedstawili założenia urbanistyczne i krajobrazowe, akcentując poszanowanie dla autentycznej tkanki przemysłowej. Koncepcja zakłada rezygnację z wyburzeń na rzecz zachowania kluczowych elementów infrastruktury, takich jak dawna rampa kolejowa czy historyczny ciąg technologiczny. Niezwykle istotnym elementem projektu pozostaje zintegrowanie architektury z tzw. czwartą przyrodą i naturalną sukcesją roślinną, która samodzielnie wkroczyła na tereny poprzemysłowe. Architekci zaznaczyli, że celem inwestycji jest zachowanie unikalnego klimatu i „ducha miejsca” bez jego nadmiernego wygładzania czy ujednolicania.

Przyszłe Centrum Transformacji – Wielki Piec ma pełnić funkcję żywego ośrodka kulturalno – edukacyjnego oraz impulsu rozwojowego dla całej metropolii. Sercem obiektu stanie się wystawa stała, ukazująca dynamikę relacji między człowiekiem, przemysłem a naturą. Projektanci zadbali również o wysoki standard dostępności architektonicznej – najważniejsze poziomy zabytku zostaną udostępnione osobom z niepełnosprawnościami i ograniczoną mobilnością dzięki systemowi wind i pochylni.

Po części merytorycznej uczestnicy wyruszyli na spacer po miejscach związanych z dawną Friedenshütte, poznając kontekst, w jakim rozwijał się Nowy Bytom. Zwieńczeniem wydarzenia była możliwość wejścia na teren budowy Centrum Transformacji – Wielki Piec, gdzie można było zobaczyć postęp prac i skalę przedsięwzięcia, które ma tchnąć nowe życie w ten wyjątkowy zabytek. Spotkanie pokazało, że przemysłowe dziedzictwo Rudy Śląskiej wciąż inspiruje i staje się ważnym elementem współczesnej narracji o mieście.

Tekst i foto: WT