Zielona rewolucja w dolinie Bytomki

Zdegradowane tereny poprzemysłowe wzdłuż rzeki Bytomki w Rudzie Śląskiej przejdą spektakularną transformację. Miasto pozyskało wielomilionowe dofinansowanie na kompleksową renaturyzację doliny, która połączy ochronę przyrody z utworzeniem nowoczesnej przestrzeni rekreacyjno-edukacyjnej dla mieszkańców.

Bytomka to prawobrzeżny dopływ Kłodnicy, który przepływa przez Bytom, Rudę Śląską, Zabrze oraz Gliwice, pełniąc funkcję kluczowego korytarza ekologicznego w zurbanizowanej tkance Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. W granicach Rudy Śląskiej inwestycja obejmuje wąski pas wzdłuż doliny rzeki na granicy z Bytomiem i Zabrzem, w dzielnicach Ruda oraz Orzegów. Obecnie obszar ten jest pozbawiony spójnego zagospodarowania – dominują nieużytki, dawne nasypy kolejowe oraz rozległe płaty roślin inwazyjnych obcego pochodzenia, które zajmują aż 330 tysięcy metrów kwadratowych i ograniczają rozwój rodzimych siedlisk. Do występujących tam gatunków inwazyjnych należą m.in. rdestowiec ostrokończasty, rdestowiec sachaliński, niecierpek gruczołowaty oraz nawłoć olbrzymia i późna.

Nowy plan inwestycyjny zakłada głęboką odbudowę ekosystemu doliny. – Koncepcja zakłada przywrócenie zdegradowanym poprzemysłowym terenom doliny Bytomki ich funkcji ekologicznych przy jednoczesnym udostępnianiu ich mieszkańcom jako atrakcyjnej przestrzeni rekreacyjnej i edukacyjnej – zaznacza wiceprezydent Rudy Śląskiej Aleksandra Skowronek. Opracowany dokument, powstały we współpracy z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach oraz firmą KaNaD, wykorzystuje naturalne procesy rzeczne i eksponuje historyczny, poprzemysłowy charakter miejsca w ramach błękitno-zielonej infrastruktury.

W ramach prac zaplanowano usunięcie roślinności inwazyjnej oraz zasadzenie nowych gatunków rodzimych, w tym wierzb, olch, topól i jesionów. Projekt poprawi retencję wód opadowych, udrożni rowy i przepusty, zabezpieczy starorzecza oraz mokradła, a także pomoże ograniczyć efekt miejskiej wyspy ciepła. Z myślą o rekreacji powstaną ścieżki pieszo – rowerowe wytyczone po dawnych nasypach kolejowych oraz kładki poprowadzone tak, by nie naruszać najcenniejszych przyrodniczo siedlisk.

Istotnym elementem projektu jest infrastruktura edukacyjna. Wiceprezydent Aleksandra Skowronek szczegółowo opisuje planowane wyposażenie terenu. – Oprócz renaturyzacji powstanie mała architektura i edukacja przyrodnicza. Powstaną wiaty edukacyjne z zielonym dachem w każdym centrum punktu edukacyjno-rekreacyjnego, ławki, stoły piknikowe drewniane dostosowane do lokalnego krajobrazu, a także czatownie przy stawach Franioł i Sokolnia, z których będzie można obserwować ptaki bez ich płoszenia – tłumaczy wiceprezydent. Z myślą o pełnej dostępności dla wszystkich mieszkańców zainstalowane zostaną tablice edukacyjne z kodami QR i zapisem w alfabecie Braille’a, a na terenie pojawią się także toalety dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Całe przedsięwzięcie zostało podzielone na trzy etapy. Pierwszy z nich obejmie odcinek od stawu Niemiec przez staw Franioł do ulicy Karola Goduli, drugi skoncentruje się na terenach pokoksowniczych Orzegowa i stawie Sokolnia, natomiast trzeci dostarczy kładki oraz zagospodaruje Orzegowską Dolinę Bytomki. Ruda Śląska podjęła się realizacji tego zadania jako jedyne miasto w sąsiedztwie. – Na etapie składania wniosku spotykaliśmy się z Bytomiem i z Zabrzem, żeby omówić miejsca styku. Obydwa miasta były zainteresowane złożeniem wniosku, aby zrenaturyzować rzekę kompleksowo, ale ostatecznie tylko Ruda Śląska złożyła wniosek – wyjaśnia wiceprezydent Aleksandra Skowronek, wskazując, że ościenne gminy będą mogły uregulować swoje odcinki w kolejnej perspektywie unijnej.

Inwestycja jest realizowana w formule „zaprojektuj i wybuduj”, a umowa z wykonawcą została właśnie podpisana. – Koncepcja jest gotowa i termin jej akceptacji to połowa października. Spotkaliśmy się już i ją oglądaliśmy. Mamy kilka uwag, ale generalnie koncepcja spełnia nasze oczekiwania i po tym etapie rozpoczynamy projektowanie – podsumowuje wiceprezydent Aleksandra Skowronek. Zakończenie fazy projektowej wraz z uzyskaniem pozwoleń na budowę przewidziano na koniec października przyszłego roku, a sfinalizowanie tego przedsięwzięcia nastąpi do 31 grudnia 2029 roku. Finansowanie inwestycji opiera się na dofinansowaniu w wysokości 19 870 977 zł, w tym 17 764 791 zł dotacji unijnej i 2 106 185 zł wsparcia z budżetu państwa. Wkład własny miasta wynosi 1 730 880 zł.

WT Foto: UM Ruda Śląska