Na straży Małej Ojczyzny

Związek Górnośląski działa już 37 lat, promując dziedzictwo kulturowe oraz historię regionu. To niezliczone inicjatywy i przedsięwzięcia, tysiące członków oraz jeden wspólny cel – dbanie o śląską tożsamość i pielęgnowanie hajmatu. W ramach Rudy Śląskiej działa, aż sześć kół tej organizacji, a spaja je w całość Kraina Rudzka Związku Górnośląskiego.

Czym jest Mała Ojczyzna? To pojęcie znacznie szersze, niż mogłaby sugerować sama nazwa. Może oczywiście oznaczać konkretną miejscowość czy region, ale jego znaczenie nie ogranicza się do przestrzeni, którą można zaznaczyć na mapie i zamknąć w administracyjnych granicach. Mała Ojczyzna to również historia, lokalna kultura, wartości i wspomnienia, a przede wszystkim poczucie przynależności do miejsca i więzi z tworzącą je społecznością.

To właśnie o tę Małą Ojczyznę, o hajmat – jak mówią Ślązacy, troszczy się w naszym mieście, jak i całym regionie Związek Górnośląski. Organizacja powstała w Katowicach w 1989 roku. Do Rudy Śląskiej trafiła rok później, szybko obejmując swoim zasięgiem wszystkie jej dzielnice. Łącznie powstało, aż sześć kół ZG: Koło Bykowina, Godula-Orzegów, Halemba, Kochłowice, Ruda oraz Wirek-Bielszowice-Czarny Las. Dla porównania, w sąsiednim Chorzowie funkcjonują cztery koła, a w Zabrzu tylko jedno. Takie rozdrobnienie struktur Związku w Rudzie Śląskiej wiąże się z silnym przywiązaniem mieszkańców do własnych dzielnic, które naturalnie również stanowią formę Małej Ojczyzny i lokalnej wspólnoty. Jednak czy faktycznie można mówić o rozdrobnieniu?

Wszystkie koła wspólnie tworzą, powstałą w 1990 roku, Krainę Rudzką Związku Górnośląskiego. Na jej czele jako pierwszy stanął Ginter Kuczera. Kolejnymi przewodniczącymi byli: Władysław Parchański, Aleksander Leszczyna, Paweł Błażyca i Weronika Szołtysek. Obecnie funkcję tę sprawuje Jan Pawlas. Jak rozumie pojęcie Małej Ojczyzny?

– Dla mnie – Ślązaka, to nie tylko miejsce zamieszkania, ale też poczucie wspólnoty, przywiązanie dla śląskiej ziemi oraz szacunek dla jej historii i tradycji – mówi przewodniczący Pawlas. – To przede wszystkim Górny Śląsk – miejsce z którym łączy mnie historia, kultura, język i więzi rodzinne. Mała Ojczyzna to nasza Ruda Śląska i jej dzielnice, w których każdy z nas się wychował, funkcjonuje w życiu rodzinnym, czy zawodowym. To miejsce skąd pochodzą jego przodkowie. Mała Ojczyzna oznacza tożsamość regionalną, a więc poczucie przynależności do Śląska i jego społeczności. To język i gwara, której bezwzględnie nie powinniśmy się wstydzić, ponieważ jest istotnym elementem naszego dziedzictwa. Mała Ojczyzna to ważny element naszych tradycji i obyczajów, a także indywidualnych historii rodzinnych i regionalnych. To przywiązanie do Miasta, rodzinnego domu, dzielnicy i lokalnej społeczności, którą wszyscy współtworzymy – podkreśla.

Związek prowadzi bardzo różnorodną działalność, na którą składają się niezliczone wydarzenia o charakterze edukacyjnym, kulturalnym, sportowym i rozrywkowym. Warto wskazać tu choćby współorganizowane przez Krainę Rudzką Święto Strojów Ludowych Górnego Śląska, które od lat ukazuje bogactwo regionu na przykładzie poszczególnych, charakterystycznych dla danych jego zakątków, odsłon chopskigo oblycza. To także Śląskie Gody, czyli obfitująca w niezliczone atrakcje, warsztaty, konkursy i koncerty, impreza plenerowa. Ważne miejsce w kalendarzu Krainy Rudzkiej zajmują właśnie najróżniejsze zabawy i spotkania okolicznościowe, takie jak „Gęsina na świętego Marcina” czy „Święto Golonki”. W ich trakcie lokalne społeczności mogą się zintegrować oraz miło spędzić wolny czas. A wszystko ze sporą dawką regionalizmu i śląskiego akcentu. Wielką popularnością cieszy się zawsze event o jakże wymownej nazwie: „Ślonski Turniej we Fusbalu dlo Bajtli”, organizowany we współpracy z GKS Urania Ruda Śląska. Każdego roku gromadzi na kochłowickiej murawie blisko 300 młodych adeptów piłki nożnej.

Związek Górnośląski to jednak nie tylko zabawa i rekreacja, ale również promocja regionalnej tożsamości i historii. Także tej trudnej i bolesnej. Wśród działań podejmowanych w tej materii przez Związek i jego członków na terenie Rudy Śląskiej, warto z pewnością wymienić ustawienie przed budynkiem Muzeum Miejskiego popiersia Wojciecha Korfantego, za co odpowiedzialne było Koło Ruda. To nie jedyna inicjatywa tutejszych struktur ZG, mająca na celu upamiętnienie śląskich bohaterów walczących o powrót regionu do Polski. Dzięki zaangażowaniu członków kochłowickiego koła, w 2021 roku odrestaurowano także pomnik Powstańców Śląskich na Plantach. Należy przypomnieć również obchody 70. rocznicy zakończenia II wojny światowej oraz zorganizowaną wówczas przez Koło Halemba konferencję „Tragedia mieszkańców Halemby w ostatnich dniach stycznia 1945 roku”.

– Jak można zaobserwować wachlarz aktywności społecznej jest bardzo szeroki, więc jestem przekonany, że każdy, kto by chciał wstąpić w nasze szeregi, szeregi Związku Górnośląskiego znajdzie coś dla siebie, znajdzie to, co jest dla niego personalnie ważne – podkreśla Jan Pawlas. – Chcę by Związek Górnośląski był organizacją, która łączy ludzi, chcę, by na terenie Rudy Śląskiej nasi mieszkańcy czuli się dobrze, jak to się po śląsku godo, jak „u siebie”, bo…my wszyscy jesteśmy u siebie – przecież Ruda Śląska jest naszym miastem – dodaje przewodniczący.

Mała Ojczyzna nie istnieje wyłącznie w rodzinnych wspomnieniach, pamięci historycznej czy na łamach gazet. Żyje przede wszystkim w ludziach i dzięki ludziom, którzy chcą o nią dbać, pielęgnować jej dorobek oraz przekazywać dziedzictwo kolejnym pokoleniom. Właśnie taką rolę od prawie czterech dekad pełni Związek Górnośląski i Kraina Rudzka. Miłość i przywiązanie do miejsca, z którego się pochodzi, nie muszą bowiem oznaczać jedynie sentymentu. Mogą przerodzić się w konkretne działania na rzecz lokalnej społeczności i najbliższego otoczenia. To dzięki zaangażowaniu takich ludzi jak działacze Związku nasz śląski i rudzki hajmat pozostaje nie tylko miejscem, do którego chętnie wracamy myślami, ale także żywą, wspólną przestrzenią i Małą Ojczyzną, o którą dbamy i którą każdego dnia staramy się zmieniać na lepsze.

PT

Foto: Archiwum